Dowiedz się, jak zaplanować przestrzeń w warsztacie mechanicznym i zorganizować stanowisko pracy tokarza. Praktyczne wskazówki dotyczące rozmieszczenia narzędzi i oświetlenia.

Jak przygotować przestrzeń do pracy przy tokarkach manualnych?

W tym wpisie podpowiadamy, jak przygotować miejsce pracy na warsztacie, gdzie pracują tokarki. Omówimy rozmieszczenie maszyn, dostęp do narzędzi, oświetlenie oraz elementy, które warto uwzględnić przy aranżacji warsztatu mechanicznego.

Planowanie przestrzeni w warsztacie mechanicznym

Zanim tokarka trafi na swoje miejsce, warto przemyśleć układ całego pomieszczenia. Planowanie przestrzeni w warsztacie mechanicznym powinno uwzględniać przepływ materiałów, dostęp do maszyn z kilku stron oraz bezpieczne strefy komunikacyjne. Tokarki uniwersalne, np. serii TOP-360 czy TOP-660 produkcji TOP, wymagają odpowiedniej powierzchni roboczej uwzględniającej zarówno pracę na maszynie, bieżącą konserwację, usuwanie wiórów, prace serwisowe oraz zapotrzebowanie miejsca na elementy bezpośrednio potrzebne przy pracy. Operator musi mieć swobodny dostęp do wszystkich elementów tokarki (wrzeciennika, konika i suportu). Przy obróbce długich elementów toczonych z wykorzystaniem przelotu wrzeciona niezbędna jest dodatkowa przestrzeń od strony wrzeciona tak aby element, który może wystawać przez wrzeciono maszyny mógł się zmieścić a jednocześnie, jeżeli obrabiany element jest bardzo długi może wymagać podparcia w zewnętrznej podtrzymce. 

Warto też przewidzieć dodatkowe miejsce na składowanie elementów wyposażenia maszyny, które mogą być montowane i domontowane takie jak np. podtrzymki stałe i ruchome, które są standardowym wyposażeniem tokarek konwencjonalnych TOP Poręba. 

Podtrzymka stała ślizgowa wykorzystywana do prac na tokarkach na zdjęciu podtrzymka do tokarki TOP560 

Równie ważną sprawą jest umieszczenie tokarki w taki sposób, aby zapewnić dostęp do maszyny urządzenia dźwigowego, które będzie umożliwiało montaż detalu do obróbki czy np. wymianę uchwytów tokarskich. 

Przykładowe Urządzenie dźwigowe do montażu materiału na tokarce

Organizacja stanowiska pracy tokarza – od czego zacząć

Efektywne stanowisko to takie, gdzie wszystko jest na wyciągnięcie ręki, ale jednocześnie nie przeszkadza podczas pracy. Organizacja stanowiska pracy tokarza obejmuje rozmieszczenie wyposażenia, narzędzi skrawających i przyrządów pomiarowych w logicznym porządku.

Przy tokarce uniwersalnej operator regularnie korzysta z kilku grup elementów:

• uchwyty i przyrządy mocujące,

• elementy do podparcia długich detali – podtrzymka stała i ruchoma, kły- stałe ruchomy,

• narzędzia skrawające – noże tokarskie o różnych geometriach,

• przyrządy pomiarowe – suwmiarki, mikrometry, czujniki zegarowe.

Każdy element powinien mieć wyznaczone miejsce. Taki system eliminuje szukanie i przyspiesza pracę.

Tokarka TOP-400 wyposażona w szafkę narzędziową

Rozmieszczenie narzędzi i przyrządów pomiarowych

Przyrządy pomiarowe wymagają szczególnej troski – są precyzyjne i podatne na uszkodzenia. Rozmieszczenie narzędzi i przyrządów pomiarowych powinno zapewniać im ochronę przed wiórami, chłodziwem i przypadkowym uderzeniem czy upadkiem. Suwmiarki, mikrometry czy czujniki zegarowe najlepiej przechowywać w pokrowcach lub szufladach wyłożonych miękkim materiałem. 

Narzędzia skrawające – noże, płytki wymienne, oprawki – również wymagają uporządkowania. Pogrupowanie ich według rodzaju operacji (toczenie zewnętrzne, wewnętrzne, gwintowanie, przecinanie) ułatwia szybki dobór właściwego narzędzia do zadania.

Przechowywanie wyposażenia dodatkowego

Tokarki konwencjonalne TOP Poręba w wykonaniu standardowym posiadają bogate wyposażenie standardowe, które wymaga odpowiedniego przechowywania. Uchwyty, tarcze tokarskie, podtrzymki i kły stałe powinny mieć wyznaczone miejsce, gdzie będą chronione przed uszkodzeniem i łatwo dostępne. Cięższe elementy, jak uchwyty 3-szczękowe czy tarcze tokarskie, najlepiej przechowywać na niższych półkach lub w szufladach na poziomie bioder. Minimalizuje to ryzyko kontuzji przy podnoszeniu i odkładaniu. 

Oświetlenie stanowiskowe maszyn – normy i rodzaje lamp

Warto pamiętać o oświetleniu stanowiskowym maszyn.

• Podstawowa Norma: PN-EN 12464-1:2012 (wewnątrz).

• Natężenie Oświetlenia ((E_{m})): Zależy od rodzaju wykonywanych prac.

• Prace zgrubne: 200–300 lx.

• Prace średnio-dokładne (typowy przemysł): 500 lx.

• Prace precyzyjne (montaż, kontrola): 750–1000+ lx.

• Równomierność oświetlenia Stosunek minimalnego natężenia do średniego na powierzchni pracy (im wyższa precyzja, tym wyższa wymagana równomierność).

• Ograniczenie Olśnienia Oświetlenie nie może powodować olśnienia, które obniża komfort pracy i bezpieczeństwo 

• Temperatura Barwowa: Źródła o neutralnej barwie (około 4000K) zapewniają wierne odwzorowanie kolorów, co ułatwia ocenę stanu powierzchni i wykrywanie ewentualnych wad.

 Warto tu też wspomnieć o tym, że oświetlenie stanowiskowe nie zastępuje oświetlenia ogólnego.

Normy podkreślają, że oświetlenie punktowe (maszynowe) jest uzupełnieniem oświetlenia ogólnego hali, a nie jego zamiennikiem. 

Oświetlenie ogólne: Zapewnia widoczność w całej hali.

Oświetlenie miejscowe (zadaniowe): Skupia się na obszarze roboczym maszyny (np. ostrze, panel sterowania).

Podłoga i podesty wokół obrabiarek

Operator tokarki spędza przy maszynie wiele godzin. Odpowiednie przygotowanie podłogi wpływa na komfort pracy i bezpieczeństwo. Wokół obrabiarek gromadzą się wióry, plamy oleju i chłodziwa, które stwarzają ryzyko poślizgnięcia.

Podesty z kratownicą lub perforowane maty antyzmęczeniowe to rozwiązania sprawdzone w profesjonalnych warsztatach. Pozwalają zanieczyszczeniom przenikać przez otwory, utrzymując powierzchnię roboczą w czystości. Jednocześnie amortyzują stanie i zmniejszają obciążenie stawów operatora.

Mata ergonomiczna jako wyposażenie specjalne tokarki TOP-360

Podłoga pod maszyną musi być stabilna. Tokarki wymagają podłoża, które nie będzie przenosić drgań z otoczenia, ani ulegać odkształceniom  pod ciężarem maszyny. W niektórych przypadkach może być wymagane kotwienie maszyny do podłoża- ten rodzaj posadowienia maszyny stosowany jest zazwyczaj przy dużych gabarytowo tokarkach, używanych do ciężkich prac tokarskich takich jak obróbka zgrubna czy obróbka z nieregularnego kształtu. 

Obecnie najszybszym i najczęściej stosowaną metodą posadowienia maszyn jest posadowienie na wibroizolatorach, które muszą być dostosowane do ciężaru maszyny.

Przykładowy sposób posadowienia tokarki manualnej TOP-360 z wykorzystaniem wibroizolatora

Strefy bezpieczeństwa i drogi komunikacyjne

Warsztat mechaniczny to miejsce, gdzie bezpieczeństwo musi być priorytetem. Wokół każdej obrabiarki należy wyznaczyć strefę bezpieczeństwa, w której nie powinny znajdować się przeszkody ani przechodzić osoby postronne.

Szerokość przejść między maszynami zawsze musi być dostosowana do specyfiki pracy na danej maszynie. Te odległości powinny pozwalać na swobodne przenoszenie/ lub dowożenie w przypadku większych maszyn detali i wyposażenia, a w razie potrzeby – szybką ewakuację.

Przykładowe zapotrzebowanie miejsca na tokarce TOP-560x2000

Należy pamiętać, że drogi komunikacyjne w zakładzie nie mogą pokrywać się z zapotrzebowaniem miejsca do pracy operatora 

Podsumowywując – Przystępując do zaprojektowania tej przestrzeni należy dokładnie przemyśleć zarówno potrzeby wynikające z elementów, które mają być obrabiane jak i całą logistykę tego miejsca pracy. Dopiero takie podejście zapewni właściwe zorganizowanie miejsca pracy przy tokarce oraz znacznie przyspieszy i ułatwi obórkę oraz podniesie bezpieczeństwo pracy

Tokarki

Frezarki

Wiertarki słupowe i wieloczynnościowe

Przecinarki

Szlifierki